FTP ( FILE TRANSFER PROTOCOL ) internete bağlı bir bir bilgisayardan diğerine (her iki yönde de)dosya aktarımı yapmak için geliştirilen bir internet protokolü ve bu işi yapan uygulama programlarına verilen genel addır. FTP ilk geliştirilen internet  protokollerinden biridir.
FTP protokolü  ile ;
1) Bir başka bilgisayardan bir başka bilgisayara dosya aktarımı yapılırken, o bilgisayar ile etkileşimi aynı anda bağlantı kurulur
2) Protokol ile sağlanan bir dizi komutlar yardımıyla  iki bilgisayar arasında dosya alma/gönderme işlemleri yapılır.
 
2. FTP Yapmak İçin Nelere İhtiyaç Var?

- Bağlanacağımız bilgisayarın  internet adresi,
- Bağlanacağımız bilgisayarda dosyalara ulaşmak istediğimiz  hesapla ilgili kullanıcı numarası, varsa şifresi,
- İnternet erişimi olan,üzerinde  FTP yazılımı bulunan bilgisayar
- Bağlanacağımız bilgisayarda, FTP protokol komutlarını yorumlayacak çalışır durumda bir   FTP servis  programı yani FTP sitesi gereklidir.

3. FTP'nin Kullanımı

Genel kullanımı;

                  FTP < FTP yapılacak makinenin adresi>    şeklindedir. 

Bu işlemden sonra sıra ile:

- İlgili bilgisayara bağlanıldığında,  kullanıcı adı ve parola (password) sorulur. Bunları girdikten sonra kullanıcının makinesine  bağlanılmış olunur.

- Bazı FTP komutları kullanılarak iki makine arasında dosya işlemleri, ayrıca bağlanılan makinede bazı temel dosya/disk  işlemleri (dosya açma/silme v.b ) işlemler yapılır.

BUNLARI YAPABİLMEK İÇİN GEREKLİ OLAN FTP KOMUTLARI:

CD: Dizin değiştirme. Kullanımı; 

                                   cd< dizin adı > 

      not: bir önceki dizine geçmek için CD..  yapılır.

PWD: Bu komut yazıldığında bulunulan dizininin ismini görürüz. İçinde bulunulan dizindeki dosyaları listeler.

DIR: İçinde bulunduğunuz dizindeki dosyaları listeler.

LS: Dizin içindeki çok fazla sayıda dosya varsa sayfa sayfa listeleme ve dosyaları kısa olarak göstermeye yarayan komuttur. Kullanımı ;

                         LS- LR : ayrıntılı tersten alfabetik listeleme

GET: Dosya alma komutudur. Kullanımı;  

                               get <dosya - adı>(<alındıktan sonraki adı>)

alındıktan sonraki adı aynıda kalabilir.

MGET: Birden fazla dosya alma komutudur. Örn: mget *.zip mget a*.* 

PUT:Dosya gönderme komutudur. Kullanımı;

                         put<dosya- adı> (<göndereceğimiz-yerdeki- adı>)

MPUT:Birden çok dosyayı gönderme komutudur.

ASCII: Dosya aktarımlarında aktarım modu olarak ASCII kullanılacağını belirtir.

BINARY: Dosya aktarımlarında Binary modun kullanılacağını  belirtmek için kullanılır.Yani:
    * arşiv dosyaları (zip,arj,z,zoo v.b gibi),
    * çalıştırılabilir programlar(. exe,com gibi),
    *resim formatlı programlar, (gif,jpeg,wb gibi),
     FTP ile alınmadan/yada gönderilmeden önce bu komut kullanılır.

DELETE: FTP yapılan bir yerde istenilen dosyayı silme komutudur. Kullanımı;    

                        delete<dosya - adı >     şeklindedir.

MKDIR: FTP yapılan yerde yeni bir dizin oluşturma komutu MKDIR dir.Kullanımı;

                        mkdir < dizin -adı>       şeklindedir.

RMDIR: FTP yapılan yerde bos bir dizini silme komutudur. Kullanımı; 

                        rmdir <dizin- adı>        şeklindedir.

LCD: FTP ortamından çıkmadan, kendi makinenizde dizin değiştirmenizi sağlar.

CLOSE: FTP ortamından çıkmadan sadece ilgili bağlantıyı kapatır.

QUIT: FTP ortamından çıkmak  ve bağlantıyı kapatmak için kullanılan komuttur.

4. FTP Yaparken Bir Dosyayı Almadan Nasıl Okuyabilirim?

Bunu yapamazsınız. Bir dosyayı görüntülemek için onu transfer etmelisiniz.
FTP ortamından çıkmadan, aldığınız bir dosyayı listeleyebilirsiniz. 

Bunun için UNIX ' te ;

                '!cat <dosya_adı>', vm/cms'te 'CMS type <dosya adı>' ,

DOS ' ta ;            

                'type<dosya_adı>' kullanılır.                                                        

Bu komutları FTP ortamından çıkmadan verin. Eğer Netscape, Mosaic vb gibi bir Web istemcisi ile FTP yapıyorsanız, programın "setup"ından transfer edilecek dosya tipi için bir listeleyici (viewer) program tanımlayarak (bu, txt dosya (metin dosyası) için bir editör) dosya transferini doğrudan ekrana yönlendirebilirsiniz. Web sadece TXT dosyaların değil, diğer formatlardaki
dosyaların da (ses, görüntü, video vb) transfer edilirken ekrana yönlendirilmesini sağlar.

5. FTP Yaparken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

• EXE, .ZIP vb gibi dosyaları BINARY modda transfer edin. FTP'de (genellikle) varsayılan aktarım biçimi ASCII dir.

• AnonymousFTP'de, bir directory içine girdiğinizde, genellikle, oradaki dosyaların isim,byte olarak büyüklük, tarih ve içeriğini belirten kısa açıklama satırlarının olduğu  'readme' dosyaları (bazen de INDEX dosyaları) vardır. Öncelikle bu ASCII dosyaları alıp okumak size çok yardımcı olacaktır.

• Anonymous FTP'de, şifre olarak LÜTFEN e-mail adresinizi doğru olarak girin. Bazı FTP merkezleri, e-mail adresinin uygunsuz girilmesi (ya da girilmeyip boş geçilmesi) durumunda FTP yapmanıza izin vermemektedir.

• Unix'te küçük/büyük harf ayrımı olduğunu her zaman akılda bulundurun.Özellikle, aktaracağınız dosyaların isimlerini tam yazın ve küçük/büyük harf ayrımlarına dikkat edip aynısını yazın.

• Kullandığınız bilgisayarın işletim sistemine özgü kısıt/özellikleri de bilmekte fayda var. (yerel dosya adı vermeler, dosya içeriği görme vb gibi özellikleri kullanabilmeniz için -sözgelimi, DOS işletim sisteminde, dosya adı ve uzantısı için birtakım kısıtlamalar var).

6. Anonymous FTP Nedir?

FTP işlemleri sırasında güvenlik açısından bağlanacağımız makinede kullanıcı numarasını (user name) ve password (parola) bilgilerini bilmemiz gerekir.(Program bunları bize sorar.Bağlanılan makine,kişiye özel ve parolasını sadece bizim bildiğimiz bir makine olabileceği gibi,herkese açık bir arşivde olabilir. Böylece herkesin kolayca erişip dosya almasını sağlayan tek tip bir kullanıcı numarası tanımlanmıştır. O da; ANONYMOUS yada FTP. Bu merkezlere FTP yapıldığında kullanıcı ismi olarak anonymous ( ya da FTP ) girildiğinde bizden parola olarak kendi: E POSTA ADRESİMİZİ girmemiz istenir. ( Parola yazılırken görülmez ) Şifre olarak kesinlikle kendi bilgisayarımızın şifresini girmeyiniz .

7. FTP Yapmanın Yolları

7.1. Başlat Menüsünden FTP

1) Start 'dan run u seçeriz:  

ftp ege.edu.tr yazıp enter'a bastığımızda bir DOS penceresi açılır:

Burada arşivi görebilmek için User(none) yazan yere: FTP(veya Anonymous) , password kısmına : mail adresimizi yazmalıyız.
Karşımıza "ftp>" çıkar. cd pub yazınca karsımıza dizinler çıkar istediğimiz dizinin  içine girip gerekli işlemleri  yapıp quit ile ftp programını close ile Ftp bağlantısını keseriz.

7.2. Web Üzerinden FTP 

Son zamanlarda genel eğilim tüm internet servislerine daha becerikli ve etkilesimli ortamlardan erişilmesi ve farklı servislerin etkileşimli olarak kullanılması seklinde kendini göstermiştir. Bunlardan en önemli olanlarından bir taneside WEB'dir. FTP'de dahil olmak üzere pek çok internet servisi ve ilave  pek çok özellik  bu ortamlar üzerinden kurulabilir. Dolayısıyla FTP yapmanın bir diğer yoluda WEB üzerinden FTP yapmaktır. Bu yöntem kullanım açısından daha kolaydır.
Binary bir dosyayı, yanlışlıkla, standart FTP programları ile kolayca ASCII modda almanız mümkün, bu sakıncalar WEB üzerinden yapılan FTP' lerde ortadan kalkmaktadır. Sözgelimi standart resim formatlarında olan bir resim dosyasını aldığınız anda görüntüyü ekrana da gönderebilirsiniz. FTP yapmanın bu "farklı,kolay ve güzel" yolunu WEB kısmında bulabilirsiniz.

ANONYMOUS FTP' lerde şifre olarak kendi e-mail adresinizi veremiyorsanız :
Problem, e-mail adreslerinde görülen "@" karakterinin varsayılmış olarak VM sistemlerinde satır sonu karakteri olarak tanımlanmasından kaynaklanıyor. FTP yapmadan önce,"TERM LINEND OFF" komutunu  verirseniz problem ortadan kalkacaktır. Bu komutu PROFILE EXEC dosyanızın içine ayrı bir satır olarak koyarsanız (bu durumda, tırnak içinde ( 'TERM LINEND OFF' olarak ) vermeniz gerekebilir). Böylece makinanızı her açışınızda bu komutu yazmaktan kurtulursunuz.
Anonymous FTP yaparken bu gibi dertlerle uğraşmak ve ikide bir username ve password vermek
istemiyorsanız aşağıdaki REXX ile yazılmış EXEC dosyayı "MYFTP EXEC" olarak kaydedin. Programda, queue "anonymous "userid()"@vm.cc.itu.edu.tr" satırında @ işaretinden sonra gelen
vm.cc.itu.edu.tr yerine kendi domain adresinizi yazın.

MYFTP <ftp yapılacak makinenın adresi>  şeklinde daha rahat anonymous ftp yapacaksınız. (Username ve password girmek zorunda kalmayacaksınız).

---------------------------->Buradan kesiniz.<---------------------
/* MYFTP EXEC */
/* */
Parse Arg ftp_addr
If ftp_addr="" then signal help
queue "anonymous
"userid()"@vm.cc.itu.edu.tr"
push "FTP "ftp_addr
exit
help: Say 'Kullanim Formati : MYFTP
ftp-addresi

-----------------------> Buradan kesiniz <----------------------

8. Grafik Arabirimli FTP

Klasik anlamda FTP yaparken, bir takım komutlar veririz. Son yıllarda geliştirilen bazı programlar kullanıcının bu komutları vermesine gerek kalmadan grafik bir ara birim ile kullanıcının daha kolay ve komutları girmeden FTP yapmasına olanak tanırlar. FTP komutları ya pull-down/pop-up menülerden alınır; ya da tek bir fare tıklatması ile değişik FTP  komutları icra edilir. Bu tip programlara bir örnek, Windows 3.1 ve Windows 95 altında  çalışan, John Junod'un geliştirdiği WS_FTP 'dir.

8.1. WS_FTP

Ws-FTP programı Windows altında çalışan, 16 bitlik ve 32 bitlik versiyonları olan bir FTP programıdır. Örnekte de görüldüğü gibi;

Host Name için ftp yapmak için bağlantı kurulacak makinenin ismi verilir. Eğer ftp yapılacak olan makine anonymous kullanıcıları kabul etmiyorsa mutlaka kullanıcı kodu kullanmak gerekir. Ve kullanıcının şifresini de password bölümüne yazması gerekmektedir. Daha sonraki işlem yapılan ayarlamaları onaylamak ve bağlanmak için OK butonuna basmak yeterli. TR-NET makinesine ftp yapmak istiyorsanız mutlaka kullanıcı kodunuzu ve şifrenizi girmeniz gerektedir. Bağlantıyı sağladıktan sonra istediğiniz dosyaları ftp ile kendi makinenize Kopyalayabilirsiniz.

Şekilde de görüldüğü gibi iki adet pencere oluştu. Bunlarda solda olanı bizim Diskimizdeki dosyalar ( Local System ) , diğer tarafta ise bağlandığımız makine ( Remote System ) görülmektedir. Yapılması gereken bilgisayarımıza çekmek istediğimiz dosyaları sağ tarafta işaretleyip iki pencereyi birbirinden ayıran bölümdeki butona basmak olacaktır. Dosyalar teker teker makinemize kopyalanır. Bağlandığımız makineye dosya transferi yapmak isteğimiz zaman sol taraftan dosyaları seçip  butonuna basmak yeterli olacaktır.
 
 

Not: Ege Ünv. Alınmıştır.